منبر خمیده مسجد تاریخی افین دوباره روی پای خود می‌ایستد

در دل بافت تاریخی روستای گردشگری افین شهرستان زیرکوه، بنایی تاریخی قرار دارد که معماری آن تنها به دیوارها و طاق‌های قدیمی محدود نمی‌شود؛ مسجد جامع افین مجموعه‌ای از هنر معماری، گچ‌بری و عناصر تزئینی است که بخشی از گذشته این منطقه را در خود حفظ کرده است.این مسجد با قدمتی متعلق به دوره تیموری، از بناهای شاخص بافت تاریخی افین محسوب می‌شود و شبستان‌ها، ایوان، حیاط و به‌ویژه محراب گچ‌بری‌شده آن، جلوه‌ای متفاوت به این بنای تاریخی بخشیده است.اما گذر سال‌ها تنها بر ظاهر بنا اثر نگذاشته و برخی عناصر ارزشمند آن نیز با آسیب‌های جدی مواجه شده‌اند؛ یکی از مهم‌ترین این موارد، منبر تاریخی مسجد است که بر اثر حوادث طبیعی و تخریب‌های انسانی از وضعیت اولیه خود خارج شده و حتی خطر ریزش بخشی از مصالح آن وجود داشته است.اکنون عملیات مرمت و حفاظت از این منبر و محراب آغاز شده تا پیش از آنکه آسیب‌های موجود به مرحله جبران‌ناپذیر برسد، ساختار و تزئینات این دو عنصر تاریخی تثبیت و احیا شود.

منبری که نیازمند بازگشت به جایگاه اصلی خود بودسیداحمد برآبادی، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خراسان‌جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با اشاره به جایگاه تاریخی مسجد جامع افین اظهار کرد: این مسجد در بافت تاریخی روستای گردشگری افین قرار دارد و از بناهای متعلق به دوره تیموری است.وی افزود: معماری مسجد جامع افین دارای تزئینات زیبا و چشم‌نوازی است و محراب نفیس آن با گچ‌بری‌های ماهرانه، در کنار شبستان‌ها، ایوان و حیاط، از بخش‌های شاخص این بنای تاریخی به شمار می‌رود.مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خراسان‌جنوبی بیان کرد: با توجه به تأمین اعتبار از محل منابع ملی، عملیات مرمت، بازسازی و حفاظت از منبر و محراب مسجد آغاز شده است.اهمیت این عملیات زمانی بیشتر آشکار می‌شود که وضعیت منبر پیش از آغاز مرمت را بدانیم؛ سازه‌ای که از آجر سنتی و ملات گچ ساخته شده و بر اثر آسیب‌های مختلف، از حالت طبیعی و تعادل اولیه خود خارج شده بود.کارشناس ناظر مرمت مسجد جامع افین در تشریح روند عملیات گفت: منبر تاریخی مسجد در طول سال‌ها دچار انحراف شده و علاوه بر آسیب دیدن تزئینات، احتمال ریزش مصالح آن نیز وجود داشت.برآبادی افزود: در مرحله نخست، عملیات مکانیکی برای بازگرداندن منبر به وضعیت اولیه و ایجاد ایستایی کامل آن در حال انجام است و برای این کار از تجهیزات و ابزارهای جدید استفاده می‌شود.وی ادامه داد: همزمان، بازسازی تزئینات گچی محراب و منبر و همچنین بازآرایی نشیمنگاه چوبی منبر بر اساس شواهد معماری موجود دنبال می‌شود تا این عنصر تاریخی ضمن حفظ اصالت، دوباره به ساختار مناسب خود بازگردد.

گام بعدی؛ حفاظت از منبر و احیای تزئینات مسجدمرمت یک بنای تاریخی تنها زمانی می‌تواند به حفظ میراث معماری منجر شود که پس از بازسازی، سازوکار مناسبی برای حفاظت از آن نیز در نظر گرفته شود؛ موضوعی که در پروژه مسجد جامع افین نیز مورد توجه قرار گرفته است.مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خراسان‌جنوبی گفت: پس از اتمام این مرحله، برای حفاظت بیشتر از منبر تاریخی، حصار و پوشش حفاظتی مناسب برای این عناصر ارزشمند مسجد اجرا خواهد شد.برآبادی بیان کرد: برنامه‌ریزی لازم انجام شده تا در سال جاری، بازسازی کامل تزئینات مسجد نیز در دستور کار قرار گیرد.مسجد جامع افین از این منظر تنها یک بنای تاریخی نیست؛ این مسجد بخشی از هویت معماری و تاریخی روستایی است که امروز به عنوان یکی از مقاصد گردشگری شهرستان زیرکوه شناخته می‌شود.احیای منبر و محراب این مسجد می‌تواند علاوه بر جلوگیری از فرسایش بیشتر عناصر تاریخی، امکان انتقال دقیق‌تر بخشی از هنر معماری دوره تیموری به نسل‌های آینده را فراهم کند؛ چراکه در بناهایی از این دست، هر گچ‌بری، هر قطعه چوب و حتی نحوه قرارگیری مصالح، بخشی از روایت تاریخی منطقه را در خود جای داده است.حالا با آغاز عملیات مرمت، منبر آسیب‌دیده مسجد جامع افین در مسیر بازگشت به وضعیت اصیل خود قرار گرفته و قرار است با تکمیل مراحل حفاظتی و بازسازی تزئینات، یکی دیگر از ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری خراسان جنوبی از خطر فرسایش و نابودی فاصله بگیرد.