۲ هزار و ۶۰۰ سازه برای مهار رواناب‌های خراسان جنوبی نیاز است

خراسان جنوبی با بیش از ۱۵ میلیون هکتار وسعت و ۹۶.۵ درصد عرصه طبیعی، استانی پهناور اما درگیر خشکسالی، کم‌آبی و بیابان‌زایی است؛ شرایطی که مدیریت منابع آب و خاک و حفاظت از پوشش گیاهی را به یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های استان تبدیل کرده است. اینجا هر قطره باران می‌تواند هم به سیلاب و فرسایش خاک منجر شود و هم با مدیریت درست، به تقویت منابع آبی و تغذیه سفره‌های زیرزمینی کمک کند.در این میان، آبخیزداری، مقابله با بیابان‌زایی، توسعه نهال‌کاری و مشارکت جوامع محلی، محور اقدامات منابع طبیعی برای افزایش تاب‌آوری سرزمین است. «مهدی کرباسچی»، سرپرست اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی، در گفت‌وگوی تفصیلی با فارس از آخرین وضعیت منابع طبیعی استان، عملکرد یک‌ساله، چالش‌های اعتباری و مهم‌ترین برنامه‌های این اداره‌کل می‌گوید.فارس: ابتدا تصویری کلی از وضعیت منابع طبیعی خراسان جنوبی ارائه دهید. استان با چه شرایطی مواجه است؟کرباسچی: خراسان جنوبی از نظر وسعت عرصه‌های طبیعی، استانی بسیار بزرگ است. مساحت استان بیش از ۱۵ میلیون هکتار است و حدود ۹ درصد مساحت کشور را شامل می‌شود و از این میزان، حدود ۹۶.۵ درصد عرصه‌های طبیعی است.بخش قابل توجهی از این عرصه‌ها نیز در مناطق خشک و بیابانی قرار گرفته و همین موضوع باعث شده مدیریت منابع طبیعی در استان با حساسیت و پیچیدگی بیشتری دنبال شود.تداوم خشکسالی، کاهش منابع آب، افت ذخایر زیرزمینی، توسعه بیابان‌زایی و کاهش پوشش گیاهی از مهم‌ترین چالش‌های ماست. لذا مدیریت رواناب‌ها، تقویت آبخوان‌ها، مقابله با بیابان‌زایی، حفاظت از پوشش گیاهی و جلب مشارکت مردم، دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای آینده استان است.

فارس: در حوزه اعتبارات، منابع طبیعی استان در یک سال گذشته چه شرایطی داشته است؟کرباسچی: در بخش اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای استانی در سال جاری، ۶۵۷ میلیارد و ۴۳۰ میلیون ریال اعتبار مصوب داشتیم که از این میزان تاکنون ۴۱۶ میلیارد و ۱۳۰ میلیون ریال، معادل ۶۳.۳۰ درصد تخصیص یافته است.در اعتبارات ملی نیز از مجموع ۲ هزار و ۷۱۰ میلیارد و ۴۵۶ میلیون ریال اعتبار مصوب، یک‌هزار و ۱۶۶ میلیارد و ۳۶ میلیون ریال، معادل حدود ۴۳ درصد تخصیص پیدا کرده است.با توجه به گستردگی استان و حجم بالای عرصه‌های طبیعی، واقعیت این است که نیاز ما بسیار بیشتر از اعتبارات موجود است و بخش قابل توجهی از پروژه‌ها به تخصیص کامل اعتبارات وابسته است.فارس: برای مدیریت بهتر امکانات موجود چه اقداماتی انجام داده‌اید؟کرباسچی: تلاش کرده‌ایم حتی در شرایط محدودیت اعتباری، از ظرفیت‌های موجود بهترین استفاده را داشته باشیم. یکی از اقدامات، پیگیری خرید تجهیزات و نوسازی ناوگان خودرویی از محل فروش ماشین‌آلات و خودروهای فرسوده بوده است.همچنین با استفاده از اعتبارات پدافند غیرعامل، دیزل‌ژنراتورهای اضطراری خریداری و دو اداره شهرستانی نیز به سامانه‌های برق خورشیدی مجهز شدند.در حوزه پشتیبانی نیز اتحادیه تعاونی‌های منابع طبیعی را فعال کردیم و صندوق حمایت از بخش منابع طبیعی را در قالب صندوق حمایت از بخش کشاورزی ایجاد کردیم. با سهم دولت، ظرفیت مناسبی برای پرداخت تسهیلات به جوامع هدف فراهم شده است.همچنین تلاش کردیم بخشی از قراردادها را به تعاونی‌های استانی واگذار کنیم تا ضمن حمایت مالی و اجرایی از این تعاونی‌ها، مشارکت جوامع محلی در اجرای طرح‌های منابع طبیعی افزایش یابد.

فارس: یکی از مهم‌ترین محورهای فعالیت منابع طبیعی، آبخیزداری است. در این بخش چه اقداماتی انجام شده است؟کرباسچی: آبخیزداری برای استان ما یک موضوع راهبردی است. در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۱۶۶ میلیارد تومان اعتبار ملی و استانی برای این بخش در نظر گرفته شد که حدود ۱۲۰ میلیارد تومان آن تخصیص پیدا کرد.با این اعتبارات، اجرای ۳۰ سازه آبخیزداری با حجم حدود ۹۷ هزار مترمکعب عملیات خاکی و سنگی در ۲۴ حوزه آبخیز و در سطح حدود ۲۰ هزار هکتار دنبال شد که اکنون حدود ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و پیش‌بینی می‌کنیم تا پایان سال مالی به اتمام برسد.هدف ما تنها ساخت یک سازه نیست؛ این سازه‌ها برای کنترل سیلاب، کاهش رواناب، جلوگیری از فرسایش خاک، تغذیه آبخوان‌ها و تقویت پوشش گیاهی احداث می‌شوند.فارس: بارندگی‌های اخیر چه اثری بر عملکرد سازه‌های آبخیزداری استان داشت؟کرباسچی: بارندگی‌های مناسب سال جاری نشان داد که سرمایه‌گذاری در آبخیزداری تا چه اندازه می‌تواند برای استان مؤثر باشد.در اسفند و فروردین‌ماه، تمامی سازه‌های آبخیزداری استان آبگیری شدند و در مجموع حدود ۲۱ میلیون مترمکعب رواناب در ۶۵۰ سازه ذخیره شد.این سازه‌ها بیش از یک‌هزار و ۳۰۰ روستا، بالغ بر ۳۳ هزار خانوار و بیش از ۲ هزار منبع آبی را تحت تأثیر قرار دادند. بیشترین میزان آبگیری نیز در شهرستان‌های بیرجند، فردوس، نهبندان و خوسف ثبت شد.این آمار به خوبی نشان می‌دهد که آبخیزداری در خراسان جنوبی مستقیماً با زندگی مردم ارتباط دارد و هر سازه می‌تواند در کاهش خسارت سیلاب و افزایش بهره‌وری منابع آب نقش داشته باشد.